Nederlands MediaNetwerk

Toen de status van een vrouw nog in de eerste plaats werd bepaald door haar burgerlijke staat, bestond er een streng onderscheid tussen ‘juffrouw’ en ‘mevrouw’. Een ongetrouwde vrouw werd – ongeacht haar leeftijd – aangesproken met ‘juffrouw’; een getrouwde met ‘mevrouw’. Vandaag de dag is dit verschil vrijwel verdwenen. Het heeft plaatsgemaakt voor een onderscheid naar leeftijd en functie. Alleen jonge verkoopsters en serveersters worden nog met ‘juffrouw’ aangesproken.

Taal weerspiegelt de maatschappij, dus óók de verhoudingen tussen de seksen. Als gevolg van de emancipatie maakte het traditionele ‘Mijne heren’ boven een brief plaats voor ‘Geachte heer, mevrouw’ en andere varianten die vrouwen niet langer buitensluiten. Meer en meer vrouwen wijzen exclusief vrouwelijke beroepsnamen af: zij zijn geen psychologeredactrice ofverslaggeefster, maar psycholoogredacteur en verslaggever. Ook de Dikke Van Dale is meegegaan met de tijd. In een aantal opeenvolgende drukken luidden de voorbeelden bij afwas aanvankelijk: ‘De meid is aan de afwas’, vervolgens ‘Zij is aan de afwas’ en ten slotte ‘Hij heeft de afwas weer laten staan.’
Deze veranderingen zijn ook voor ons schrijvers van belang. Daarom behandel ik hier de beknopte etiquette voor het hedendaags schrijven. U wilt uiteindelijk niet meer schrijven als een Neanderthaler. Het gaat daarbij specifiek om twee soorten taalgebruik:

  • taal die stereotype beelden van mannen en vrouwen weerspiegelt;
  • taal die vrouwen onzichtbaar maakt

Seksistische stereotypen
Uitdrukkingen als het zwakke geslachtde schone seksevrouwelijke logica ende vrouwtjes zijn gemakkelijk. Die behoren tot de categorie: direct de mond spoelen met groene zeep.
Lastiger wordt het bij de minder in het oog lopende stereotypen, zoals bijvoorbeeld volstrekt irrelevante beschrijvingen van lichamelijke kenmerken. Een muziekrecensent van de Volkskrant opende een aantal jaren geleden zijn bespreking van een concert waarbij de Russische componiste zelf aanwezig was met de weinig prozaïsche zin: ‘In haar jonge jaren schijnt Galina Oestvolskaja een begerenswaardige vrouw te zijn geweest.’ Verder noemde hij haar onder meer ‘een gespannen ogend dametje’ en ‘zo’n simpel ogend vrouwtje uit St. Petersburg.’

In dezelfde sfeer liggen bijzonderheden over het privéleven.

Waarom wel bij een vrouwelijke minister melden dat zij ook moeder is, maar niet bij haar mannelijke collega dat hij ook vader is. Denk ook eens na over zinnen als: ‘De pioniers trokken met hun vrouwen en kinderen naar het westen’; ‘Amerikanen gebruiken veel schuttingtaal, maar niet als er vrouwen in de buurt zijn’; en: ‘De mens heeft vele levensbehoeften. Hij moet voedsel zoeken, kweken of kopen. Hij moet zijn vrouw en kinderen verzorgen.’

Taal die vrouwen onzichtbaar maakt
Iedere attente schrijver kan taal vermijden die platte vooroordelen weerspiegelt. Het is minder eenvoudig om de tweede soort taalseksisme uit te bannen, omdat die in de woorden zelf schuilt.
Vrouwen, is een vaak gehoorde klacht, zijn onzichtbaar in taal,  omdat de zogenaamde ‘neutrale’ vorm als regel ook de mannelijke is.

De woorden chirurg en premier verwijzen naar functies die zowel door mannen als door vrouwen kunnen worden bekleed. Maar waar denkt u het eerst aan bij een zin als: ‘U kunt woensdag om 11.00 uur terecht bij de kaakchirurg, dokter Zwart’ of ‘De IJslandse premier heeft vanmiddag een persconferentie gegeven over het geëscaleerde IceSaveconflict’? Precies. Op dit verschijnsel zijn twee reacties mogelijk:

  • ‘Artsen en regeringshoofden zijn nu eenmaal meestal mannen. Zodra dat verandert, zal ook niemand meer bij een woord alschirurg automatisch aan een man denken.’
  • ‘Met zo’n fatalistische houding verandert er nooit iets! We moeten het probleem bij de wortel aanpakken en de taal veranderen waarin de ongelijke verhoudingen zijn vastgelegd. Dan gaat iedereen vanzelf anders denken.

    Feministen die de laatste visie huldigden, hebben voor het onzichtbaarheidsprobleem radicale oplossingen verzonnen. Deze oplossingen hebben allemaal gemeen dat zij sterk van het gangbare taalgebruik afwijken en vrouwen nadrukkelijk zichtbaar maken. Zo gebruikt een minderheid uitsluitend vrouwelijke vormen (‘de mens en haar wereld’); een even bewuste en weinig omvangrijke avantgarde wisselt hij en zij per bladzijde of per hoofdstuk af.

    Nog opvallender zijn de volledig nieuwe woorden. Bobbye D. Sorrels stelde inThe Non-sexist Communicator in alle ernst voor om Uncle Sam te vervangen door Aunt Lee and Uncle Sam. Niet-discriminerende zelfbouwwoorden worden ook in Nederland van tijd tot tijd voorgesteld: voor hij/zij bijvoorbeeld xij, voor zijn/haar zaar of heur, voor hem/haar haam.

    Ondanks de lacherige reacties zijn deze kunstwoorden soms wel succesvol. Zo zijn chairperson en chair (in plaats van chairman) inmiddels in brede kring geaccepteerd. In Nederland is al langere tijd een trend zichtbaar in de richting van neutrale beroepsaanduidingen. Ook woorden als bewindspersoon enmenskracht zijn intussen veel gangbaarder geworden.

    Over het algemeen zullen dergelijke taalveranderingen slechts in beperkte mate van invloed zijn op de verhouding tussen de seksen. Taal geeft niet het goede voorbeeld, maar volgt de maatschappelijke werkelijkheid.



Weergaven: 124

Opmerking

Je moet lid zijn van Nederlands MediaNetwerk om reacties te kunnen toevoegen!

Wordt lid van Nederlands MediaNetwerk

Interviews

[Walk & Talk] Guy Grimmelt (Exterion): Adverteerders zijn super eager om weer naar buiten te gaan

Media Meetings & Magazines presenteert samen met Exterion Media de vijfdelige video-serie Walk & Talks. Iedere aflevering wordt een wandeling gemaakt voor een gesprek over ontwikkelingen in medialandschap en bij Exterion Media

[Interview] Dolly van den Akker: Consumenten vinden purpose steeds belangrijker, merken moeten toegevoegde waarde bieden

Het zijn avontuurlijke jaren geweest voor MPG Group. CEO Dolly van den Akker vertelt over de afgelopen 14 maanden en kijkt vooruit naar 202

[Interview] Paul Römer | Talpa Network: Radio en televisie leven anno 2020 meer dan ooit

Net als andere media-exploitanten heeft Talpa Network een jaar achter de rug vol dynamiek. Een reorganisatie betekende dat een aantal mensen het bedrijf heeft moeten verlaten. De coronacrisis maakte het vak van programmamaker er niet makkelijker op, maar leidde ook tot ongekende innovatie

[Interview] Patrick van Hooy: 2021 is het jaar waarin we Value Zipper Digital op de kaart gaan zetten

Wow Patrick, twéé keer Value Zipper in de top 3 van het Adformatie Kerstrapport. Wat een weelde! Nummer 1 in online en nummer 1 in print... dat is nog eens het jaar afsluiten met een hoogtepunt!

[Interview] David Hanemaayer kijkt uit naar 100 jaar Tuschinski in 2021

Pathé Tuschinski is uitgeroepen tot mooiste klassieke filmtheater van Europa, het midden-Oosten en Afrika. 2020 was een bijzonder jaar voor het bijna 100-jarige bekendste Amsterdamse filmtheater. We spraken met David Hanemaayer, theatermanager Pathé Tuschinski Amsterdam

Nieuwsbrief


Nieuwsbrief


Meld je aan voor de nieuwsbrief! Iedere dinsdag het nieuwste media nieuws, de scherpste communicatie columns en de beste vacatures in jouw inbox

Naam:
Email addres:

 

Bestaande en nieuwe leden krijgen de nieuwsbrief automatisch toegestuurd (opt-out)


Klik hier voor de meest recente nieuwsbrief

 

 

Stuur ons uw persberichten!

Het Nederlands MediaNetwerk ontvangt graag uw - voor media- en communicatie professionals relevante - persberichten! Stuur ze naar

info@nederlandsmedianieuws.nl

Afzenders van persberichten ontvangen automatisch het wekelijkse online magazine Nederlands MediaNieuws

Columns

[Column] Paola Cassone: Wat nemen we mee?

Mijn mailbox wordt al minstens sinds december overspoeld met trendrapportages voor 2021, op alle mogelijke vakgebieden. Normaal gesproken lees ik deze met veel interesse, maar na het lezen van de eerste tien kreeg ik dit jaar een gevoel van déjà vu

Jeroen Verkroost: Facebook heeft gelijk, de digitale transformatie van Disney+ en Walmart

Jeroen Verkroost speurt het internet af naar de interessantste artikelen over media, mediagebruik en trends in de branche

Jeroen Verkroost: Wortelberg, Apple-bril, Rolling Stone's Thought Leaders, Tissue Symposium

Jeroen Verkroost speurt het internet af naar de interessantste artikelen over media, mediagebruik en trends in de branche

[Column] Gregory Edelenbos: 7 misvattingen bij het maken van branded content op YouTube

Driekwart van de Gen-Z-consumenten is bereid meer te betalen voor duurzame producten. Wil je aanslaan bij die groep? Dan kom je als bedrijf niet meer weg met een oppervlakkig businessplan.

Jeroen Verkroost: The Great Unbundling, Apple vs. Facebook, De Nederlandse Facebook, Contextual Advertising

Jeroen Verkroost speurt het internet af naar de interessantste artikelen over media, mediagebruik en trends in de branche

Badge

Bezig met laden...

© 2021   Gemaakt door Bas Vlugt.   Verzorgd door

Banners  |  Een probleem rapporteren?  |  Algemene voorwaarden