Nederlands MediaNetwerk

Toen de status van een vrouw nog in de eerste plaats werd bepaald door haar burgerlijke staat, bestond er een streng onderscheid tussen ‘juffrouw’ en ‘mevrouw’. Een ongetrouwde vrouw werd – ongeacht haar leeftijd – aangesproken met ‘juffrouw’; een getrouwde met ‘mevrouw’. Vandaag de dag is dit verschil vrijwel verdwenen. Het heeft plaatsgemaakt voor een onderscheid naar leeftijd en functie. Alleen jonge verkoopsters en serveersters worden nog met ‘juffrouw’ aangesproken.

Taal weerspiegelt de maatschappij, dus óók de verhoudingen tussen de seksen. Als gevolg van de emancipatie maakte het traditionele ‘Mijne heren’ boven een brief plaats voor ‘Geachte heer, mevrouw’ en andere varianten die vrouwen niet langer buitensluiten. Meer en meer vrouwen wijzen exclusief vrouwelijke beroepsnamen af: zij zijn geen psychologeredactrice ofverslaggeefster, maar psycholoogredacteur en verslaggever. Ook de Dikke Van Dale is meegegaan met de tijd. In een aantal opeenvolgende drukken luidden de voorbeelden bij afwas aanvankelijk: ‘De meid is aan de afwas’, vervolgens ‘Zij is aan de afwas’ en ten slotte ‘Hij heeft de afwas weer laten staan.’
Deze veranderingen zijn ook voor ons schrijvers van belang. Daarom behandel ik hier de beknopte etiquette voor het hedendaags schrijven. U wilt uiteindelijk niet meer schrijven als een Neanderthaler. Het gaat daarbij specifiek om twee soorten taalgebruik:

  • taal die stereotype beelden van mannen en vrouwen weerspiegelt;
  • taal die vrouwen onzichtbaar maakt

Seksistische stereotypen
Uitdrukkingen als het zwakke geslachtde schone seksevrouwelijke logica ende vrouwtjes zijn gemakkelijk. Die behoren tot de categorie: direct de mond spoelen met groene zeep.
Lastiger wordt het bij de minder in het oog lopende stereotypen, zoals bijvoorbeeld volstrekt irrelevante beschrijvingen van lichamelijke kenmerken. Een muziekrecensent van de Volkskrant opende een aantal jaren geleden zijn bespreking van een concert waarbij de Russische componiste zelf aanwezig was met de weinig prozaïsche zin: ‘In haar jonge jaren schijnt Galina Oestvolskaja een begerenswaardige vrouw te zijn geweest.’ Verder noemde hij haar onder meer ‘een gespannen ogend dametje’ en ‘zo’n simpel ogend vrouwtje uit St. Petersburg.’

In dezelfde sfeer liggen bijzonderheden over het privéleven.

Waarom wel bij een vrouwelijke minister melden dat zij ook moeder is, maar niet bij haar mannelijke collega dat hij ook vader is. Denk ook eens na over zinnen als: ‘De pioniers trokken met hun vrouwen en kinderen naar het westen’; ‘Amerikanen gebruiken veel schuttingtaal, maar niet als er vrouwen in de buurt zijn’; en: ‘De mens heeft vele levensbehoeften. Hij moet voedsel zoeken, kweken of kopen. Hij moet zijn vrouw en kinderen verzorgen.’

Taal die vrouwen onzichtbaar maakt
Iedere attente schrijver kan taal vermijden die platte vooroordelen weerspiegelt. Het is minder eenvoudig om de tweede soort taalseksisme uit te bannen, omdat die in de woorden zelf schuilt.
Vrouwen, is een vaak gehoorde klacht, zijn onzichtbaar in taal,  omdat de zogenaamde ‘neutrale’ vorm als regel ook de mannelijke is.

De woorden chirurg en premier verwijzen naar functies die zowel door mannen als door vrouwen kunnen worden bekleed. Maar waar denkt u het eerst aan bij een zin als: ‘U kunt woensdag om 11.00 uur terecht bij de kaakchirurg, dokter Zwart’ of ‘De IJslandse premier heeft vanmiddag een persconferentie gegeven over het geëscaleerde IceSaveconflict’? Precies. Op dit verschijnsel zijn twee reacties mogelijk:

  • ‘Artsen en regeringshoofden zijn nu eenmaal meestal mannen. Zodra dat verandert, zal ook niemand meer bij een woord alschirurg automatisch aan een man denken.’
  • ‘Met zo’n fatalistische houding verandert er nooit iets! We moeten het probleem bij de wortel aanpakken en de taal veranderen waarin de ongelijke verhoudingen zijn vastgelegd. Dan gaat iedereen vanzelf anders denken.

    Feministen die de laatste visie huldigden, hebben voor het onzichtbaarheidsprobleem radicale oplossingen verzonnen. Deze oplossingen hebben allemaal gemeen dat zij sterk van het gangbare taalgebruik afwijken en vrouwen nadrukkelijk zichtbaar maken. Zo gebruikt een minderheid uitsluitend vrouwelijke vormen (‘de mens en haar wereld’); een even bewuste en weinig omvangrijke avantgarde wisselt hij en zij per bladzijde of per hoofdstuk af.

    Nog opvallender zijn de volledig nieuwe woorden. Bobbye D. Sorrels stelde inThe Non-sexist Communicator in alle ernst voor om Uncle Sam te vervangen door Aunt Lee and Uncle Sam. Niet-discriminerende zelfbouwwoorden worden ook in Nederland van tijd tot tijd voorgesteld: voor hij/zij bijvoorbeeld xij, voor zijn/haar zaar of heur, voor hem/haar haam.

    Ondanks de lacherige reacties zijn deze kunstwoorden soms wel succesvol. Zo zijn chairperson en chair (in plaats van chairman) inmiddels in brede kring geaccepteerd. In Nederland is al langere tijd een trend zichtbaar in de richting van neutrale beroepsaanduidingen. Ook woorden als bewindspersoon enmenskracht zijn intussen veel gangbaarder geworden.

    Over het algemeen zullen dergelijke taalveranderingen slechts in beperkte mate van invloed zijn op de verhouding tussen de seksen. Taal geeft niet het goede voorbeeld, maar volgt de maatschappelijke werkelijkheid.



Weergaven: 98

Opmerking

Je moet lid zijn van Nederlands MediaNetwerk om reacties te kunnen toevoegen!

Wordt lid van Nederlands MediaNetwerk

Interviews

[Interview] Gerrit Reinders: Adcombi slaat een brug tussen lokale communicatiedoelen en landelijke advertentieplatforms

Adcombi breidt local-advertisingtechnologie uit met video. Wij spreken met Gerrit Reinders, oprichter van Adcombi

[Interview] Roland Sars: Wij weten precies wat er in een video gebeurt

Roland Sars is ondernemer en CEO van Media Distillery. Het bedrijf gebruikt kunstmatige intelligentie op allerlei vlakken rondom video. We spreken hem over het inzetten van AI en andere recente ontwikkelingen

[Interview] Daan Zoetmulder: Als je de klant centraal stelt, behaal je successen

Wayne Parker Kent won de Content Marketing Award voor het Beste Multiyear Contentprogramma met het platform Android & You, ontwikkeld voor Samsung en Google. We spreken met met Daan Zoetmulder, Managing Director

[Interview] Bert van der Veer over de biografie van Mister Veronica, Rob Out

Bert van der Veer is programmamaker, oud-programmadirecteur, schrijver en mediadeskundige. Nederlands MediaNetwerk sprak Bert van der Veer over de biografie van Mister Veronica, Rob Out

[Interview] Gwen Jansen inspireert SBS6-kijker met Green Make Over

Gwen Jansen is tv- en documentairemaker. Haar programma Green Make Over, te zien op SBS6, draait om duurzaamheid. We spreken haar over dit concept, dat zo goed past bij de tijdgeest

Nieuwsbrief


Nieuwsbrief


Meld je aan voor de nieuwsbrief! Iedere dinsdag het nieuwste media nieuws, de scherpste communicatie columns en de beste vacatures in jouw inbox

Naam:
Email addres:

 

Bestaande en nieuwe leden krijgen de nieuwsbrief automatisch toegestuurd (opt-out)


Klik hier voor de meest recente nieuwsbrief

 

 

Stuur ons uw persberichten!

Het Nederlands MediaNetwerk ontvangt graag uw - voor media- en communicatie professionals relevante - persberichten! Stuur ze naar

info@nederlandsmedianieuws.nl

Afzenders van persberichten ontvangen automatisch het wekelijkse online magazine Nederlands MediaNieuws

Columns

[Commercial Review] Bart Vijlbrief: Nieuwe reclamestroming geboren

Laten we in tijden van deep fake-video’s eens een keer het goede voorbeeld geven. Als de roep om eerlijke en bewuste producten toeneemt, moet dat ook gelden voor reclame

[Column] Kenny de Vilder: Communicatieve kater?

Precies op het moment dat Heineken aankondigt de inmiddels klassieke slogan "Biertje?!” weer af te stoffen, waren er nog twee interessante communicatiecases rondom alcohol in het nieuws. Met, het moet gezegd, zeer verschillende reacties van de betrokkenen en hun werkgevers

[Column] Jeroen Verkroost: Wat is een E-Girl? Door locatiedata veroordeeld voor moord? Live AI die fake news produceert?

Uit onderzoek blijkt dat Instagram-influencers steeds minder effectief worden. De engagement rates dalen en er ontstaat een soort esthetische tegencultuur onder jongeren, die genoeg hebben van al die gefilterde, gefacetunede en bovenmatig kleurverzadigde influencers

[Column] Michiel Veugelers: Geen stoppen meer aan

Bioscoop is het meest impactvolle medium om videocontent te tonen. En ondanks de komst van steeds meer streamingdiensten als Netflix en Disney+, is de bioscoopbranche levendiger dan ooit

[Column] Jeroen Verkroost: Blendle | Silicon Valley | Disney+ | Komodo draken | Gartner Hype Cycle

Mensen gaan dood, uiteindelijk. Je weet het rationeel wel, het kan dat iemand er ineens niet meer is, maar gevoelsmatig blijft het onbegrijpelijk. Hoe mooi zou het zijn als ik nog kon praten met mijn opa, of mijn moeder

Badge

Bezig met laden...

© 2019   Gemaakt door Bas Vlugt.   Verzorgd door

Banners  |  Een probleem rapporteren?  |  Algemene voorwaarden