Nederlands MediaNetwerk

Toen de status van een vrouw nog in de eerste plaats werd bepaald door haar burgerlijke staat, bestond er een streng onderscheid tussen ‘juffrouw’ en ‘mevrouw’. Een ongetrouwde vrouw werd – ongeacht haar leeftijd – aangesproken met ‘juffrouw’; een getrouwde met ‘mevrouw’. Vandaag de dag is dit verschil vrijwel verdwenen. Het heeft plaatsgemaakt voor een onderscheid naar leeftijd en functie. Alleen jonge verkoopsters en serveersters worden nog met ‘juffrouw’ aangesproken.

Taal weerspiegelt de maatschappij, dus óók de verhoudingen tussen de seksen. Als gevolg van de emancipatie maakte het traditionele ‘Mijne heren’ boven een brief plaats voor ‘Geachte heer, mevrouw’ en andere varianten die vrouwen niet langer buitensluiten. Meer en meer vrouwen wijzen exclusief vrouwelijke beroepsnamen af: zij zijn geen psychologeredactrice ofverslaggeefster, maar psycholoogredacteur en verslaggever. Ook de Dikke Van Dale is meegegaan met de tijd. In een aantal opeenvolgende drukken luidden de voorbeelden bij afwas aanvankelijk: ‘De meid is aan de afwas’, vervolgens ‘Zij is aan de afwas’ en ten slotte ‘Hij heeft de afwas weer laten staan.’
Deze veranderingen zijn ook voor ons schrijvers van belang. Daarom behandel ik hier de beknopte etiquette voor het hedendaags schrijven. U wilt uiteindelijk niet meer schrijven als een Neanderthaler. Het gaat daarbij specifiek om twee soorten taalgebruik:

  • taal die stereotype beelden van mannen en vrouwen weerspiegelt;
  • taal die vrouwen onzichtbaar maakt

Seksistische stereotypen
Uitdrukkingen als het zwakke geslachtde schone seksevrouwelijke logica ende vrouwtjes zijn gemakkelijk. Die behoren tot de categorie: direct de mond spoelen met groene zeep.
Lastiger wordt het bij de minder in het oog lopende stereotypen, zoals bijvoorbeeld volstrekt irrelevante beschrijvingen van lichamelijke kenmerken. Een muziekrecensent van de Volkskrant opende een aantal jaren geleden zijn bespreking van een concert waarbij de Russische componiste zelf aanwezig was met de weinig prozaïsche zin: ‘In haar jonge jaren schijnt Galina Oestvolskaja een begerenswaardige vrouw te zijn geweest.’ Verder noemde hij haar onder meer ‘een gespannen ogend dametje’ en ‘zo’n simpel ogend vrouwtje uit St. Petersburg.’

In dezelfde sfeer liggen bijzonderheden over het privéleven.

Waarom wel bij een vrouwelijke minister melden dat zij ook moeder is, maar niet bij haar mannelijke collega dat hij ook vader is. Denk ook eens na over zinnen als: ‘De pioniers trokken met hun vrouwen en kinderen naar het westen’; ‘Amerikanen gebruiken veel schuttingtaal, maar niet als er vrouwen in de buurt zijn’; en: ‘De mens heeft vele levensbehoeften. Hij moet voedsel zoeken, kweken of kopen. Hij moet zijn vrouw en kinderen verzorgen.’

Taal die vrouwen onzichtbaar maakt
Iedere attente schrijver kan taal vermijden die platte vooroordelen weerspiegelt. Het is minder eenvoudig om de tweede soort taalseksisme uit te bannen, omdat die in de woorden zelf schuilt.
Vrouwen, is een vaak gehoorde klacht, zijn onzichtbaar in taal,  omdat de zogenaamde ‘neutrale’ vorm als regel ook de mannelijke is.

De woorden chirurg en premier verwijzen naar functies die zowel door mannen als door vrouwen kunnen worden bekleed. Maar waar denkt u het eerst aan bij een zin als: ‘U kunt woensdag om 11.00 uur terecht bij de kaakchirurg, dokter Zwart’ of ‘De IJslandse premier heeft vanmiddag een persconferentie gegeven over het geëscaleerde IceSaveconflict’? Precies. Op dit verschijnsel zijn twee reacties mogelijk:

  • ‘Artsen en regeringshoofden zijn nu eenmaal meestal mannen. Zodra dat verandert, zal ook niemand meer bij een woord alschirurg automatisch aan een man denken.’
  • ‘Met zo’n fatalistische houding verandert er nooit iets! We moeten het probleem bij de wortel aanpakken en de taal veranderen waarin de ongelijke verhoudingen zijn vastgelegd. Dan gaat iedereen vanzelf anders denken.

    Feministen die de laatste visie huldigden, hebben voor het onzichtbaarheidsprobleem radicale oplossingen verzonnen. Deze oplossingen hebben allemaal gemeen dat zij sterk van het gangbare taalgebruik afwijken en vrouwen nadrukkelijk zichtbaar maken. Zo gebruikt een minderheid uitsluitend vrouwelijke vormen (‘de mens en haar wereld’); een even bewuste en weinig omvangrijke avantgarde wisselt hij en zij per bladzijde of per hoofdstuk af.

    Nog opvallender zijn de volledig nieuwe woorden. Bobbye D. Sorrels stelde inThe Non-sexist Communicator in alle ernst voor om Uncle Sam te vervangen door Aunt Lee and Uncle Sam. Niet-discriminerende zelfbouwwoorden worden ook in Nederland van tijd tot tijd voorgesteld: voor hij/zij bijvoorbeeld xij, voor zijn/haar zaar of heur, voor hem/haar haam.

    Ondanks de lacherige reacties zijn deze kunstwoorden soms wel succesvol. Zo zijn chairperson en chair (in plaats van chairman) inmiddels in brede kring geaccepteerd. In Nederland is al langere tijd een trend zichtbaar in de richting van neutrale beroepsaanduidingen. Ook woorden als bewindspersoon enmenskracht zijn intussen veel gangbaarder geworden.

    Over het algemeen zullen dergelijke taalveranderingen slechts in beperkte mate van invloed zijn op de verhouding tussen de seksen. Taal geeft niet het goede voorbeeld, maar volgt de maatschappelijke werkelijkheid.



Weergaven: 105

Opmerking

Je moet lid zijn van Nederlands MediaNetwerk om reacties te kunnen toevoegen!

Wordt lid van Nederlands MediaNetwerk

Interviews

[Interview] Jeroen Huijsdens: Bioscoop heeft bewezen iets te bieden wat anderen niet in huis hebben

Jeroen Huijsdens is hoofdredacteur van Holland Film Nieuws – HFM – en Filmdepot.nl en is eigenaar van Filmtaal. En sinds kort mede-uitgever van Alles is film

[Interview] Nick Kalse: Gebruikers zijn het zat om storende advertentieformaten te zien

Nick Kalse is Managing Director van Outbrain. Zijn advertentieplatform werkt met uitgevers van over de hele wereld. We spreken hem over de activiteiten van Outbrain en zijn visie op de markt

[Interview] Allard Ruyl: Talpa Network bereikt wekelijks ruim twaalf miljoen Nederlanders

Allard Ruyl is CEO van Media Solutions, het saleshuis van Talpa Network. Wij spreken hem over de ontwikkeling van de markt

[Interview] Anna Nooshin: Soms heerst nog steeds de gedachte dat influencers magische krachten hebben

Voor het tweede jaar op rij staat Anna Nooshin op nummer 1 in DeInfluencer50 en is daarmee opnieuw de invloedrijkste influencer in Nederland. Wij spreken haar

[Interview] Mark de Weerd: zijn zijn voorspellingen uitgekomen?

Eind 2018 keken we met een aantal kenners vooruit op de programmaticmarkt van 2019. Onder anderen Mark de Weerd, Country Manager Benelux van Improve Digital, zette een aantal trends op een rijtje. Welke zijn daadwerkelijk uitgekomen en wat kunnen we verwachten voor 2020?

Nieuwsbrief


Nieuwsbrief


Meld je aan voor de nieuwsbrief! Iedere dinsdag het nieuwste media nieuws, de scherpste communicatie columns en de beste vacatures in jouw inbox

Naam:
Email addres:

 

Bestaande en nieuwe leden krijgen de nieuwsbrief automatisch toegestuurd (opt-out)


Klik hier voor de meest recente nieuwsbrief

 

 

Stuur ons uw persberichten!

Het Nederlands MediaNetwerk ontvangt graag uw - voor media- en communicatie professionals relevante - persberichten! Stuur ze naar

info@nederlandsmedianieuws.nl

Afzenders van persberichten ontvangen automatisch het wekelijkse online magazine Nederlands MediaNieuws

Columns

[Commercial Review] Machiel Verkuyl: Een kerstreview zónder supermarkten

Het is december. De warme deken van clichématige 90-secondenspots spoelt weer over je heen en je weet waar het tijd voor is: een review! Dit keer niet over de supermarkten, omdat PLUS daar zó hard domineert dat ik dat een oneerlijk vergelijk zou vinden

[Column] Deniz Alkaç: Een gezondere branche begint bij een beter verhaal

Het zijn turbulente tijden. Het vak verandert snel en dat is op veel plekken te merken. Wie de afgelopen week zijn LinkedIn opende, zag waarschijnlijk de speech van Victor Knaap voorbijkomen. Op het DeMedia100 Diner schetste hij een ietwat ongezellig toekomstbeeld van onze markt

[Column] Bas Vlugt: Welkom in het duopolie van Christian & John

Consolidatie in de Nederlandse media is niet nieuw, maar de overname van Sanoma door DPG Media is wel een heel groot hoofdstuk in dit verhaal en legt de machtsverhoudingen bloot

[Column] Michiel Rotteveel: Een pleidooi voor de mens achter de data

Ik merk dat we soms vergeten dat de data afkomstig zijn van echte mensen. Het gevaar bestaat dat we ons te veel laten leiden door de cijfers en daarmee de menselijke maat uit het oog verliezen

Jeroen Verkroost: hoe word je futurist? Wat zijn Spotify’s Decennium Billboards?

Hoe word je Futurist? Wat zijn Spotify’s Decennium Billboards? Luistert jouw telefoon je af? Heeft TV nog toekomst? Podcasts, is Doornroosje ontwaakt? Hoe shopt de jeugd? Wordt Alexa empathischer

Badge

Bezig met laden...

© 2019   Gemaakt door Bas Vlugt.   Verzorgd door

Banners  |  Een probleem rapporteren?  |  Algemene voorwaarden