Nederlands MediaNetwerk

Zaterdag 24 juni 1922 leek een dag als alle andere. Ook in Berlijn-Grünewald, waar Walther Rathenau, minister van Buitenlandse Zaken van de Republiek van Weimar, zich opmaakte voor de dagelijkse autorit naar zijn ministerie aan de Wilhelmstrasse.

Die ochtend werd zijn auto ter hoogte van de Königsallee ingehaald door een ander voertuig. Eén van de inzittenden beschoot de minister met een MP-18 machinepistool. Een tweede man gooide een handgranaat naar binnen. De bewindsman overleed vrijwel direct aan zijn verwondingen. De beide hoofddaders – Erwin Kern en Hermann Fischer – kwamen na een lange klopjacht om het leven. De andere medeplichtigen, onder wie de later zeer bekende schrijver Ernst von Salomon (1902-1972), werden tot gevangenisstraffen veroordeeld. 

Hervormer
Walther Rathenau (1867-1922) werd geboren als zoon van Emil Rathenau, een prominent Joods zakenman en stichter van de Allgemeine Elektricitäts-Gesellschaft (AEG). Walther studeerde natuurkunde, scheikunde en filosofie in Berlijn en Straatsburg en was korte tijd werkzaam als ingenieur, voordat hij in 1899 werd opgenomen in het AEG-bestuur. Tijdens de Eerste Wereldoorlog bekleedde Rathenau hoge functies op de afdeling voor grondstoffen van het ministerie van Oorlog. In die jaren zag hij kans de economie van Duitsland op zo’n manier om te vormen dat het land bij machte was de oorlog gedurende vier jaar voort te zetten, ondanks het almaar toenemende gebrek aan werkkrachten en grondstoffen.

Herstelbetalingen
In de eerste jaren na de Eerste Wereldoorlog zat de nog prille Weimarrepubliek met één allesoverheersend probleem: de enorme herstelbetalingen aan Frankrijk en Groot-Brittannië. Rathenau adviseerde de regering in 1920 het zo gehate Verdrag van Versailles niet categorisch te verwerpen. Door te beginnen het verdrag uit te voeren, zou er ruimte ontstaan voor onderhandelingen met de voormalige vijanden. Dit leek de enige manier om de gigantische last van de herstelbetalingen te verlichten. 

Kwaad bloed bij nationalisten
In 1921 werd Rathenau benoemd tot minister van Wederopbouw. Op 1 februari 1922 volgde zijn benoeming tot minister van Buitenlandse Zaken. Zijn vastberadenheid om Duitsland te verplichten het Verdrag van Versailles te laten nakomen – terwijl hij tegelijkertijd werkte aan het herzien van de bepalingen – zette veel kwaad bloed bij Duitse nationalisten. Hij joeg ze nog eens extra tegen zich in het harnas door de onderhandelingen van het Verdrag van Rapallo met de nog jonge Sovjet-Unie. In dat verdrag werden de Duitse en Russische oorlogsschulden tegen elkaar weggestreept, werden handelsvoordelen afgesproken en kwam het tot een herstel van de wederzijdse diplomatieke betrekkingen. De leiders van de toen nog obscure nazipartij en andere rechtse elementen beweerden dat hij deel uitmaakte van een ‘Joods-communistische samenzwering’. 

Dolkstootlegende
Na de oorlog had Rathenau veel vijanden. Zij bestonden voornamelijk uit conservatieve militairen, ambtenaren en industriëlen uit het voormalige keizerrijk. Een groot deel van hen hield consequent de leugen vol dat het Duitse leger onder Hindenburg en Ludendorff ‘im Felde unbesiegt’ was en dat de oorlogsnederlaag was veroorzaakt door de Duitse socialisten die met hun revolutie van 1918 het leger ‘in de rug’ hadden aangevallen. In de roerige jaren na de Eerste Wereldoorlog werd deze ‘dolkstootlegende’ bewust uitgebuit door met name een veteranenorganisatie als Stahlhelm en rechts-extremistische partijen als de Deutschnationale Volkspartei en de Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP)

Wraak voor Versailles
Conservatieven en nationalisten verafschuwden de democratische republiek van Weimar en waren uit op wraak voor het ‘smadelijke’ Verdrag van Versailles. Zij haatten politici als Rathenau, die niet alleen bereid leken ‘Versailles’ uit te voeren, maar ook nog eens de moed hadden om verzoening en eenwording te preken. Extreemrechtse groepen gingen steeds meer op zoek naar ‘Novemberverbrecher’ om wraak te nemen. Bij hun haat jegens Rathenau speelde ook nadrukkelijk zijn Joodse afstamming mee. 

De moord op Rathenau in 1922 was één van de ongeveer 500 politieke moorden van dat jaar. Vrijwel allemaal gepleegd door daders uit extreemrechtse hoek en gericht op het ondermijnen van de wankele democratie. Aan de andere kant werden rond de begrafenis van Rathenau (op 27 juni) in verschillende Duitse steden spontaan betogingen georganiseerd waar honderdduizenden aan meededen. 

Een vroege Europeaan 
Walther Rathenau was – als we zijn biografie van Harry Graf Kessler (1868-1937) mogen geloven – een man vol innerlijke conflicten en tegenstrijdigheden. Hij was, volgens Kessler, een rationeel denkende ondernemer met allerlei ideeën over efficiënte productiemethoden, maar hij verdiepte zich ook in de zielstoestand van de mens. Voordat hij de politiek in ging, was Rathenau naast directeur-generaal van AEG ook commissaris bij 84 grote Duitse ondernemingen. In veel van zijn publicaties nam hij het op voor het proletariaat. Hij was schatrijk, maar pleitte ook voor beperking van het persoonlijk eigendom.

In Rathenaus geest werkten twee tegenstrijdige werelden op volle toeren. Hij was zich zeer bewust van zijn Joodse afstamming, maar tegelijk bewonderde hij Pruisen. Hij besefte heel goed hoe zeer die twee werelden in zijn ziel met elkaar streden. 

Al in 1913 had hij concrete plannen om tot een Europese Economische Gemeenschap te komen. Als dat zou gebeuren, dan zou vanzelf de politieke eenwording van Europa volgen en het nationalisme verdwijnen, zo dacht hij.

Aanhangsel of voorgeschiedenis
Stefan Zweig (1881-1942) schreef in Die Welt von Gestern het volgende over het rampjaar 1922: “Niets was zo noodlottig voor de Duitse republiek dan haar idealistische poging het volk en zelfs haar vijanden alle vrijheid te geven. Want het Duitse volk – een volk van orde – kon niets met die vrijheid beginnen en keek al vol ongeduld uit naar de man die deze vrijheid weer zou wegnemen.”

De veertien jaren van de Weimarrepubliek bevinden zich tussen de periode van het keizerrijk (dat hoogstens halfdemocratisch kon worden genoemd) en de nationaal-socialistische dictatuur van 1933-1945. Ze worden vaak als aanhangsel van het eerste of als een pure voorgeschiedenis van het laatste gezien. Tijdens de Weimarperiode waren er binnen Duitsland conflicten die soms de omvang van een burgeroorlog hadden. Politieke extremisten, voornamelijk communisten en nationaal-socialisten, wonnen veel aanhang, vooral na de grote depressie van 1929. 

In januari 1933 nam de leider van de nationaal-socialisten, Adolf Hitler (1889-1945), de macht over. De strakke leiding waar sommigen in 1922 zo naar verlangden, werd toen bewaarheid. 

Weergaven: 101

Opmerking

Je moet lid zijn van Nederlands MediaNetwerk om reacties te kunnen toevoegen!

Wordt lid van Nederlands MediaNetwerk

Interviews

[Interview] René Mioch: Na 35 jaar in het wereldje zit ik vol verhalen over Hollywoodsterren

René Mioch is filmdeskundige, presentator en theatermaker. Te gast bij Nederlands MediaNetwerk TV spreken we hem onder meer over 100 jaar Tuschinski en zijn eigen theatershow

[Interview] Fenno van der Velden over media-exposure bijhouden via de portal van Media Info Groep

Fenno van der Velden is projectmanager van de Media Info Groep. Het bedrijf evolueerde van een knipseldienst tot een full service bureau dat voor klanten precies bijhoudt hoe vaak, wanneer en hoe ze in de media aan bod zijn gekomen

[Interview] Bart Nijman (GeenStijl.nl): Wij scheiden zin van onzin, zonder braaf achter de overheid aan te lopen

Nederlands MediaNetwerk publiceert een serie interviews over special interest websites. Vandaag spreken wij Bart Nijman, eigenaar en redacteur bij GeenStijl.nl

[Interview] Liedewij Hentenaar: Audify zet zich in voor meer en beter gebruik van geluid in merkcommunicatie

Liedewij Hentenaar is directeur van Audify, voorheen Radio Advies Bureau. Met de recente naamsverandering geeft het bureau aan zich in de breedste zin te richten op audioproducties, niet alleen op radio. Bij Nederlands MediaNetwerk TV spreken we haar over de naamswijziging en de plannen van Audify

[Interview] Wierish Debipersad: Via onze schermen bereikt Clear Channel ook lastige doelgroepen zoals jongeren

Wierish Debipersad is commercieel directeur van Clear Channel Nederland, een van de grootste buitenreclame-exploitanten van Nederland. Te gast bij Nederlands MediaNetwerk TV spreken we hem over de afgelopen periode, waarin de branche harde klappen kreeg, en de vooruitzichten voor de komende tijd

Nieuwsbrief


Nieuwsbrief


Meld je aan voor de nieuwsbrief! Iedere dinsdag het nieuwste media nieuws, de scherpste communicatie columns en de beste vacatures in jouw inbox

Naam:
Email addres:

 

Bestaande en nieuwe leden krijgen de nieuwsbrief automatisch toegestuurd (opt-out)


Klik hier voor de meest recente nieuwsbrief

 

 

Stuur ons uw persberichten!

Het Nederlands MediaNetwerk ontvangt graag uw - voor media- en communicatie professionals relevante - persberichten! Stuur ze naar

info@nederlandsmedianieuws.nl

Afzenders van persberichten ontvangen automatisch het wekelijkse online magazine Nederlands MediaNieuws

Columns

[Column] Paola Cassone: Daar gaan we weer

Geloof me: ik wilde echt niet nóg een column schrijven over de impact van Covid op ons leven. Ik had – net als de meerderheid van ons – totaal andere verwachtingen over de afsluiting van het jaar. Maar helaas, we moeten toch weer met de voortdurende effecten van Covid dealen

[Column] Erwin Fisser: Bang maken helpt nooit

De afgelopen tijd zie je weer vaker allerlei deskundigen die een soort van uitleggen waarom mensen zich verzetten tegen Covid-maatregelen. En waarom mensen zich niet laten vaccineren. Wat je vooral veel hoort: er is geen heldere strategie vanuit de overheid, geen duidelijkheid, geen stappenplan

[Column] Erwin Fisser: Een vaccin weigeren is geen vrije keuze

Wordt er eigenlijk veel gerookt op die anti-coronamaatregelen demonstraties? Het zou me niks verbazen. Tussen de vaccinweigeraars van nu en de rokers van begin deze eeuw zijn er nogal wat overeenkomsten

Jeroen Verkroost: FILM EDITIE, interviews met Peter Jackson, Quentin Tarantino, Hans Zimmer en Denis Villeneuve

Jeroen Verkroost speurt het internet af naar de interessantste artikelen over media, mediagebruik en trends in de branche

[Column] Bob Goulooze: Ongevraagd herpositioneringsadvies voor de SP

Op deze plaats schrijf ik vaak over vertrouwen. Datgene wat in de corporate communicatie centraal staat. Vertrouwen ontstaat door de belofte na te komen. De Nederlander heeft het vertrouwen in de politiek nagenoeg verloren

Badge

Bezig met laden...

© 2021   Gemaakt door Bas Vlugt.   Verzorgd door

Banners  |  Een probleem rapporteren?  |  Algemene voorwaarden