Nederlands MediaNetwerk

Taalkunde en de (wel)levende Nederlandse taal

Taal leeft. Daarom ook vinden er zoveel discussies plaats. Discussies over wat modern taalgebruik precies is. Over spellingwijze. Over al of geen verbinding ‘s’ in samengestelde woorden. Over betekenissen van woorden. Vele elkaar snel opvolgende uitgaven van het Groene Boekje zijn daarvan het gevolg geweest. We zitten nu weer met onze neus op de eerste rij van een historische verandering in een betekenis van een woord. Het werkwoord ‘gedogen’. Ik heb het etymologisch woordenboek erop nageslagen. Het boek van J. de Vries† en F. de Tollenaere, uitgegeven bij Het Spectrum. (Oorspronkelijke druk in 1958 AD en in het jaar 2000 kwam de 21-ste druk uit).

Het werkwoord
Gedogen komt van gedôghen. Het woord is voor het eerst gesignaleerd in geschriften uit het jaar 1236 AD. Het betekent lijden, geduldig zijn, toestaan. De oorspronkelijke betekenis is ‘kunnen uithouden’. De toelichting op het woord verwijst ook naar het woord deugen. Dat is een woord dat als eerste in Nederlandstalige geschriften uit het jaar 1285 AD is gevonden. De meest recente betekenis van gedogen is ‘niet optreden tegen iets dat eigenlijk niet mag – zo worden softdrugs gedoogd, al vele regeringen lang. Te zien is dus dat gedogen langzamerhand van een sociaal-culturele een bestuursrechterlijke betekenis heeft gekregen.

In de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw raakte dit woord in zwang in de Nederlandse spreektaal. Jonge mensen wilden destijds medezeggenschap, democratisering. Het begon bij studenten, sloeg over naar arbeiders en kreeg zijn catharsis in de bezetting van het Maagdenhuis in Amsterdam. Studenten wilden zeggenschap in wat hen voorgeschoteld zou worden door de hoogleraren die aan de macht waren. Zij wilden af van het betuttelonderwijs. Die bezetting was eigenlijk het laatste zetje dat uiteindelijk leidde tot de ‘gedoogpolitiek’ in de wereld van managers. De betekenis van gedogen zou een begrip gaan worden in het management. De macht was ontzet, in meerdere opzichten. Hoe moest nu leiding gegeven worden aan die kritische en hinderlijk aanwezige inspraak eisende lastposten? Daarover stond nog niets in boeken over management. Het duurde ook even voordat de macht zich had herpakt. Niet in het middle management, maar in het hoger management werd ‘gedoogbeleid’ een begrip waaraan uitvoering werd gegeven via Ondernemingsraden. Modellen werden ontwikkeld om (middel) grote bedrijven voldoende wendbaar te laten zijn en de potentie aan inbreng zo actief mogelijk te betrekken bij het winstpotentieel van de onderneming.

De veranderingen door de jaren heen
De gedoogpolitiek deed daarna zijn intrede. Niet alleen in Nederland, nagenoeg overal in de westerse wereld deden bestuursconstructies hun intrede waarbij de macht- en gezaghebbers een andere verhouding aangingen met de groep mensen over wie macht werd uitgeoefend. Democratisering heette dat. In de praktijk leidde dat tot een praatcultuur waarbij het credo leek te zijn van de zittende moderne ‘regenten’: we leiden ze al pratend uiteindelijk toch naar waar wij ze willen hebben. Let wel: zij waren de moderne machthebbers die begrepen met hun tijd te moeten meegaan, die het afbrokkelend gezag nieuw leven probeerden in te blazen: wat is er mooier dan dat de studenten uiteindelijk door het leveren van hun bijdrage aan de curricula op de universiteiten en hoge scholen, het onderwijsprogramma dat hen werd aangeboden dan toch ook nog zelf hun inhoud zouden gaan geven. Het gedoogbeleid had succes. Zoveel succes zelfs dat het voormalig langharig tuig ongeveer tien jaar later in kostuum met stropdas en zichtbaar gekortwiekt tot geloofwaardig niveau boven de schouders achter de moderne regententafels te vinden was. Het bestuur van ons land, en niet alleen van óns land, was gemoderniseerd. Nooit eerder was onze Nederlandse taal zo levend gebleken. Iedere week deed zich wel een nieuwe term voor in het bestuursjargon. De politiek-bestuurlijke variant van gedogen was bovendien een feit.

De nieuwe betekenis
Op zaterdag 2 oktober 2010 heeft zojuist (om 17.10 uur) een politiek congres van een Nederlandse politieke partij een nieuwe periode ingeluid in het bestaan van het woord gedogen. De nieuwe betekenis aan deze politiek-bestuurlijke variant zal nu mogelijk zijn intrede doen na nog een onderhandelingsronde. Het voorstel is een minderheidskabinet (de macht) te laten gedogen door één van de fracties in de Tweede Kamer. De Nederlandse taal leeft! Leve de Nederlandse taal! Ongeveer 4000 mensen bepalen deze nieuwe betekenis van dit woord. Wat een prachtig vak is het toch de Nederlandse taal. Ben ik benieuwd hoe onze woordenboeken in ons taalgebied het werkwoord gedogen de nieuwe beschrijving gaan meegeven zo dat die de eerdere beschrijvingen niet uitsluit. Dat lijkt mij een bijzondere opgave. Ik adviseer de neerlandicus met die opgave advies te vragen aan de heer mr. H.D. Tjeenk Willink, vice voorzitter van de Raad van State, en voormalig informateur voor het kabinet Rutte. Zijn informatie zal van cruciaal belang zijn, wil de neerlandicus het nieuwe, en nu staatkundige begrip, van dit uit het jaar AD 1236 stammende werkwoord nog puntig en helder kunnen omschrijven.

Weergaven: 270

Opmerking

Je moet lid zijn van Nederlands MediaNetwerk om reacties te kunnen toevoegen!

Wordt lid van Nederlands MediaNetwerk

Interviews

[Startup Competitie] Rens Plandsoen over We All Ride

Nederlands MediaNetwerk maakt een interviewserie met startups in het kader van onze Startup Competitie. We spreken met Rens Plandsoen van We All Ride

[Interview] Anke van Diejen en Noortje van de Sande over Picl

Picl is een online filmhuis, een streamingdienst waarbij mensen thuis filmhuisfilms kunnen bekijken. Nederlands MediaNetwerk spreekt met oprichters Anke van Diejen en Noortje van de Sande

[Startup Competitie] Ronald van Proosdij over Studenten Film Crew

Nederlands MediaNetwerk maakt een interviewserie met startups in het kader van onze Startup Competitie. We spreken met Ronald van Proosdij van Studenten Film Crew

[Cross Media Vrouw] Dolly van den Akker (MPG.): Ons hoofddoel is engagement van consumenten met merken

Dolly van den Akker is de Managing Director MPG.Group en CEO van MPG. Nederland. Zij is genomineerd voor Cross Media Vrouw van het Jaar 2020. Wij spreken haar over haar visie op crossmedia

[Startup Competitie] Joachim Klein Molekamp over Reqruut

Nederlands MediaNetwerk maakt een interviewserie met startups in het kader van onze Startup Competitie. We spreken met Joachim Klein Molekamp van Reqruut

Nieuwsbrief


Nieuwsbrief


Meld je aan voor de nieuwsbrief! Iedere dinsdag het nieuwste media nieuws, de scherpste communicatie columns en de beste vacatures in jouw inbox

Naam:
Email addres:

 

Bestaande en nieuwe leden krijgen de nieuwsbrief automatisch toegestuurd (opt-out)


Klik hier voor de meest recente nieuwsbrief

 

 

Stuur ons uw persberichten!

Het Nederlands MediaNetwerk ontvangt graag uw - voor media- en communicatie professionals relevante - persberichten! Stuur ze naar

info@nederlandsmedianieuws.nl

Afzenders van persberichten ontvangen automatisch het wekelijkse online magazine Nederlands MediaNieuws

Columns

Jeroen Verkroost: Redt streaming de muziekbusiness? Wil de consument Netflix, Disney, Prime én HBO?

Jeroen Verkroost speurt internet af naar de interessantste artikelen over media, mediagebruik en trends in de branche

[Column] Machiel Verkuyl: Is reclame zinloos?

Als een voorbijganger roept dat reclame zinloos is, zet dat Machiel Verkuyl aan het denken. Heeft die man gelijk?

[Column] Femke Leemeijer: Het merk LINDA.

Lang geleden heb ik me al eens verbaasd over de rek die er in het merk LINDA. bleek te zitten: van trendy stijlicoon tot (sorry) burgerlijke kneuterigheid en van taboedoorbreker tot comédienne - niets was te gek

Jeroen Verkroost: Hoe gaat Amazon Nederland veroveren? Hoe werken kijkcijfers? Wie wint het nieuws?

Jeroen Verkroost speurt internet af naar de interessantste artikelen over media, mediagebruik en trends in de branche

[Commercial Review] Machiel Verkuyl: Vue begrijpt het niet, Basic-Fit wel en Swiss Sense hoopt op wonderen

In plaats van lokaal x actueel x content x kort kiest Vue Cinemas voor breed x branchebreed x zenden x lang. Gaap

Badge

Bezig met laden...

© 2020   Gemaakt door Bas Vlugt.   Verzorgd door

Banners  |  Een probleem rapporteren?  |  Algemene voorwaarden