Nederlands MediaNetwerk

Toen de status van een vrouw nog in de eerste plaats werd bepaald door haar burgerlijke staat, bestond er een streng onderscheid tussen ‘juffrouw’ en ‘mevrouw’. Een ongetrouwde vrouw werd – ongeacht haar leeftijd – aangesproken met ‘juffrouw’; een getrouwde met ‘mevrouw’. Vandaag de dag is dit verschil vrijwel verdwenen. Het heeft plaatsgemaakt voor een onderscheid naar leeftijd en functie. Alleen jonge verkoopsters en serveersters worden nog met ‘juffrouw’ aangesproken.

Taal weerspiegelt de maatschappij, dus óók de verhoudingen tussen de seksen. Als gevolg van de emancipatie maakte het traditionele ‘Mijne heren’ boven een brief plaats voor ‘Geachte heer, mevrouw’ en andere varianten die vrouwen niet langer buitensluiten. Meer en meer vrouwen wijzen exclusief vrouwelijke beroepsnamen af: zij zijn geen psychologeredactrice ofverslaggeefster, maar psycholoogredacteur en verslaggever. Ook de Dikke Van Dale is meegegaan met de tijd. In een aantal opeenvolgende drukken luidden de voorbeelden bij afwas aanvankelijk: ‘De meid is aan de afwas’, vervolgens ‘Zij is aan de afwas’ en ten slotte ‘Hij heeft de afwas weer laten staan.’
Deze veranderingen zijn ook voor ons schrijvers van belang. Daarom behandel ik hier de beknopte etiquette voor het hedendaags schrijven. U wilt uiteindelijk niet meer schrijven als een Neanderthaler. Het gaat daarbij specifiek om twee soorten taalgebruik:

  • taal die stereotype beelden van mannen en vrouwen weerspiegelt;
  • taal die vrouwen onzichtbaar maakt

Seksistische stereotypen
Uitdrukkingen als het zwakke geslachtde schone seksevrouwelijke logica ende vrouwtjes zijn gemakkelijk. Die behoren tot de categorie: direct de mond spoelen met groene zeep.
Lastiger wordt het bij de minder in het oog lopende stereotypen, zoals bijvoorbeeld volstrekt irrelevante beschrijvingen van lichamelijke kenmerken. Een muziekrecensent van de Volkskrant opende een aantal jaren geleden zijn bespreking van een concert waarbij de Russische componiste zelf aanwezig was met de weinig prozaïsche zin: ‘In haar jonge jaren schijnt Galina Oestvolskaja een begerenswaardige vrouw te zijn geweest.’ Verder noemde hij haar onder meer ‘een gespannen ogend dametje’ en ‘zo’n simpel ogend vrouwtje uit St. Petersburg.’

In dezelfde sfeer liggen bijzonderheden over het privéleven.

Waarom wel bij een vrouwelijke minister melden dat zij ook moeder is, maar niet bij haar mannelijke collega dat hij ook vader is. Denk ook eens na over zinnen als: ‘De pioniers trokken met hun vrouwen en kinderen naar het westen’; ‘Amerikanen gebruiken veel schuttingtaal, maar niet als er vrouwen in de buurt zijn’; en: ‘De mens heeft vele levensbehoeften. Hij moet voedsel zoeken, kweken of kopen. Hij moet zijn vrouw en kinderen verzorgen.’

Taal die vrouwen onzichtbaar maakt
Iedere attente schrijver kan taal vermijden die platte vooroordelen weerspiegelt. Het is minder eenvoudig om de tweede soort taalseksisme uit te bannen, omdat die in de woorden zelf schuilt.
Vrouwen, is een vaak gehoorde klacht, zijn onzichtbaar in taal,  omdat de zogenaamde ‘neutrale’ vorm als regel ook de mannelijke is.

De woorden chirurg en premier verwijzen naar functies die zowel door mannen als door vrouwen kunnen worden bekleed. Maar waar denkt u het eerst aan bij een zin als: ‘U kunt woensdag om 11.00 uur terecht bij de kaakchirurg, dokter Zwart’ of ‘De IJslandse premier heeft vanmiddag een persconferentie gegeven over het geëscaleerde IceSaveconflict’? Precies. Op dit verschijnsel zijn twee reacties mogelijk:

  • ‘Artsen en regeringshoofden zijn nu eenmaal meestal mannen. Zodra dat verandert, zal ook niemand meer bij een woord alschirurg automatisch aan een man denken.’
  • ‘Met zo’n fatalistische houding verandert er nooit iets! We moeten het probleem bij de wortel aanpakken en de taal veranderen waarin de ongelijke verhoudingen zijn vastgelegd. Dan gaat iedereen vanzelf anders denken.

    Feministen die de laatste visie huldigden, hebben voor het onzichtbaarheidsprobleem radicale oplossingen verzonnen. Deze oplossingen hebben allemaal gemeen dat zij sterk van het gangbare taalgebruik afwijken en vrouwen nadrukkelijk zichtbaar maken. Zo gebruikt een minderheid uitsluitend vrouwelijke vormen (‘de mens en haar wereld’); een even bewuste en weinig omvangrijke avantgarde wisselt hij en zij per bladzijde of per hoofdstuk af.

    Nog opvallender zijn de volledig nieuwe woorden. Bobbye D. Sorrels stelde inThe Non-sexist Communicator in alle ernst voor om Uncle Sam te vervangen door Aunt Lee and Uncle Sam. Niet-discriminerende zelfbouwwoorden worden ook in Nederland van tijd tot tijd voorgesteld: voor hij/zij bijvoorbeeld xij, voor zijn/haar zaar of heur, voor hem/haar haam.

    Ondanks de lacherige reacties zijn deze kunstwoorden soms wel succesvol. Zo zijn chairperson en chair (in plaats van chairman) inmiddels in brede kring geaccepteerd. In Nederland is al langere tijd een trend zichtbaar in de richting van neutrale beroepsaanduidingen. Ook woorden als bewindspersoon enmenskracht zijn intussen veel gangbaarder geworden.

    Over het algemeen zullen dergelijke taalveranderingen slechts in beperkte mate van invloed zijn op de verhouding tussen de seksen. Taal geeft niet het goede voorbeeld, maar volgt de maatschappelijke werkelijkheid.



Weergaven: 98

Opmerking

Je moet lid zijn van Nederlands MediaNetwerk om reacties te kunnen toevoegen!

Wordt lid van Nederlands MediaNetwerk

Interviews

[Interview] Lucio Messercola: Commercie en kwaliteit gaan wel degelijk hand-in-hand

Lucio Messercola is een van de genomineerden van DeProducenten50, de nieuwste lijst van DeMedia100. De autodidact is eigenaar van Messercola en produceert zowel commerciële als redactionele films, series en video's

[Interviews] Video-interviews tijdens Online Radio Awards

Tijdens het symposium van de Online Radio Awards is een aantal toonaangevende sprekers geïnterviewd, onder wie Jeroen de Bakker, Kamran Ullah, Marvin Jacobs van Airborne, Elger van der Well, Wim Eikelboom Arjan Snijders en Liedewij Hentelaar

[Interview] Video-interview met Matthias Scholten, directeur FC Group (RTL Group)

Een video-interview met Matthias Scholten, directeur van FC Group, over de televisiemarkt en FC Group, de creatiepoot van RTL Group

[Interview] Video-interview met Ton Rozestraten over marktontwikkelingen en Screenforce Day

Een uitgebreid video-interview met Ron Rozestraten, voorzitter Screenforce en CCO RTL Nederland, over de televisiemarkt, ontwikkelingen en Screenforce Day

[MediaBelofte 2020] Genomineerd: Linda Mertens, oprichter en hoofdredacteur van Normaal Gesproken

Linda Mertens is oprichter en hoofdredacteur van Normaal Gesproken. Zij is een van de tien genomineerden voor de MediaBelofte 2020. Wij spreken haar

Nieuwsbrief


Nieuwsbrief


Meld je aan voor de nieuwsbrief! Iedere dinsdag het nieuwste media nieuws, de scherpste communicatie columns en de beste vacatures in jouw inbox

Naam:
Email addres:

 

Bestaande en nieuwe leden krijgen de nieuwsbrief automatisch toegestuurd (opt-out)


Klik hier voor de meest recente nieuwsbrief

 

 

Stuur ons uw persberichten!

Het Nederlands MediaNetwerk ontvangt graag uw - voor media- en communicatie professionals relevante - persberichten! Stuur ze naar

info@nederlandsmedianieuws.nl

Afzenders van persberichten ontvangen automatisch het wekelijkse online magazine Nederlands MediaNieuws

Columns

[Column] Bob Goulooze: Chapeau Chateau Meiland

Er zijn meer emoties met een negatieve connotatie dan positieve. Toch houdt men op tv vast aan een geforceerde positiviteit, tot in het absurde. Zo ontstaat een beeld dat weinig relatie kent met de werkelijkheid. Mensen kunnen zich moeilijk identificeren met anderen waarmee het alleen maar goed gaat

[Column] Jeroen Verkroost: Google als klimaathater, influencers kweken, foutste privacy policy, mediabestedingen, de beste e-mail ooit

The Polluters Project is een samenwerking van journalisten, wetenschappers en NGO’s die opgericht is om door data, onderzoek en analyse aan het licht te brengen welke grote bedrijven bewust bijdragen aan ons klimaatprobleem. Meer dan twintig The Guardian-journalisten werkten ruim zes maanden mee aan dit project

[Column] Marvin Jacobs: Generation Headphone bereik je niet meer via het scherm

Podcastluisteraars doen altijd iets anders terwijl ze luisteren: autorijden, huishoudelijke klusjes of sporten. Allemaal momenten waarop je als merk normaal gesproken geen rol van betekenis speelt

[Commercial Review] Machiel Verkuyl: Bold Bud, smakeloos Aegon en feel good Unox

Terwijl heel bierproducerend Nederland zich met campagnes richt op 0.0, hipster-ness of de historie van het merk, blijft er ongemerkt een vakje leeg. Het bier van nu, het bier van jou. Dat moet de strateeg hebben gedacht die Bud in Nederland mocht introduceren. En geef haar of hem eens ongelijk

[Column] Cor Hospes: Kloterige kijkcijfers

Programmamanagers, zendermanagers, marketeers... ze hangen aan het infuus van cijfers. Ze willen likes en linkjes turven, ze willen torenhoge rapporten met kijk- en luistercijfers. Ze willen weten wat hun acties en campagnes opleveren. Ze willen meten, omdat ze bang zijn dat ze het anders niet begrijpen

Badge

Bezig met laden...

© 2019   Gemaakt door Bas Vlugt.   Verzorgd door

Banners  |  Een probleem rapporteren?  |  Algemene voorwaarden