Nederlands MediaNetwerk

Toen de status van een vrouw nog in de eerste plaats werd bepaald door haar burgerlijke staat, bestond er een streng onderscheid tussen ‘juffrouw’ en ‘mevrouw’. Een ongetrouwde vrouw werd – ongeacht haar leeftijd – aangesproken met ‘juffrouw’; een getrouwde met ‘mevrouw’. Vandaag de dag is dit verschil vrijwel verdwenen. Het heeft plaatsgemaakt voor een onderscheid naar leeftijd en functie. Alleen jonge verkoopsters en serveersters worden nog met ‘juffrouw’ aangesproken.

Taal weerspiegelt de maatschappij, dus óók de verhoudingen tussen de seksen. Als gevolg van de emancipatie maakte het traditionele ‘Mijne heren’ boven een brief plaats voor ‘Geachte heer, mevrouw’ en andere varianten die vrouwen niet langer buitensluiten. Meer en meer vrouwen wijzen exclusief vrouwelijke beroepsnamen af: zij zijn geen psychologeredactrice ofverslaggeefster, maar psycholoogredacteur en verslaggever. Ook de Dikke Van Dale is meegegaan met de tijd. In een aantal opeenvolgende drukken luidden de voorbeelden bij afwas aanvankelijk: ‘De meid is aan de afwas’, vervolgens ‘Zij is aan de afwas’ en ten slotte ‘Hij heeft de afwas weer laten staan.’
Deze veranderingen zijn ook voor ons schrijvers van belang. Daarom behandel ik hier de beknopte etiquette voor het hedendaags schrijven. U wilt uiteindelijk niet meer schrijven als een Neanderthaler. Het gaat daarbij specifiek om twee soorten taalgebruik:

  • taal die stereotype beelden van mannen en vrouwen weerspiegelt;
  • taal die vrouwen onzichtbaar maakt

Seksistische stereotypen
Uitdrukkingen als het zwakke geslachtde schone seksevrouwelijke logica ende vrouwtjes zijn gemakkelijk. Die behoren tot de categorie: direct de mond spoelen met groene zeep.
Lastiger wordt het bij de minder in het oog lopende stereotypen, zoals bijvoorbeeld volstrekt irrelevante beschrijvingen van lichamelijke kenmerken. Een muziekrecensent van de Volkskrant opende een aantal jaren geleden zijn bespreking van een concert waarbij de Russische componiste zelf aanwezig was met de weinig prozaïsche zin: ‘In haar jonge jaren schijnt Galina Oestvolskaja een begerenswaardige vrouw te zijn geweest.’ Verder noemde hij haar onder meer ‘een gespannen ogend dametje’ en ‘zo’n simpel ogend vrouwtje uit St. Petersburg.’

In dezelfde sfeer liggen bijzonderheden over het privéleven.

Waarom wel bij een vrouwelijke minister melden dat zij ook moeder is, maar niet bij haar mannelijke collega dat hij ook vader is. Denk ook eens na over zinnen als: ‘De pioniers trokken met hun vrouwen en kinderen naar het westen’; ‘Amerikanen gebruiken veel schuttingtaal, maar niet als er vrouwen in de buurt zijn’; en: ‘De mens heeft vele levensbehoeften. Hij moet voedsel zoeken, kweken of kopen. Hij moet zijn vrouw en kinderen verzorgen.’

Taal die vrouwen onzichtbaar maakt
Iedere attente schrijver kan taal vermijden die platte vooroordelen weerspiegelt. Het is minder eenvoudig om de tweede soort taalseksisme uit te bannen, omdat die in de woorden zelf schuilt.
Vrouwen, is een vaak gehoorde klacht, zijn onzichtbaar in taal,  omdat de zogenaamde ‘neutrale’ vorm als regel ook de mannelijke is.

De woorden chirurg en premier verwijzen naar functies die zowel door mannen als door vrouwen kunnen worden bekleed. Maar waar denkt u het eerst aan bij een zin als: ‘U kunt woensdag om 11.00 uur terecht bij de kaakchirurg, dokter Zwart’ of ‘De IJslandse premier heeft vanmiddag een persconferentie gegeven over het geëscaleerde IceSaveconflict’? Precies. Op dit verschijnsel zijn twee reacties mogelijk:

  • ‘Artsen en regeringshoofden zijn nu eenmaal meestal mannen. Zodra dat verandert, zal ook niemand meer bij een woord alschirurg automatisch aan een man denken.’
  • ‘Met zo’n fatalistische houding verandert er nooit iets! We moeten het probleem bij de wortel aanpakken en de taal veranderen waarin de ongelijke verhoudingen zijn vastgelegd. Dan gaat iedereen vanzelf anders denken.

    Feministen die de laatste visie huldigden, hebben voor het onzichtbaarheidsprobleem radicale oplossingen verzonnen. Deze oplossingen hebben allemaal gemeen dat zij sterk van het gangbare taalgebruik afwijken en vrouwen nadrukkelijk zichtbaar maken. Zo gebruikt een minderheid uitsluitend vrouwelijke vormen (‘de mens en haar wereld’); een even bewuste en weinig omvangrijke avantgarde wisselt hij en zij per bladzijde of per hoofdstuk af.

    Nog opvallender zijn de volledig nieuwe woorden. Bobbye D. Sorrels stelde inThe Non-sexist Communicator in alle ernst voor om Uncle Sam te vervangen door Aunt Lee and Uncle Sam. Niet-discriminerende zelfbouwwoorden worden ook in Nederland van tijd tot tijd voorgesteld: voor hij/zij bijvoorbeeld xij, voor zijn/haar zaar of heur, voor hem/haar haam.

    Ondanks de lacherige reacties zijn deze kunstwoorden soms wel succesvol. Zo zijn chairperson en chair (in plaats van chairman) inmiddels in brede kring geaccepteerd. In Nederland is al langere tijd een trend zichtbaar in de richting van neutrale beroepsaanduidingen. Ook woorden als bewindspersoon enmenskracht zijn intussen veel gangbaarder geworden.

    Over het algemeen zullen dergelijke taalveranderingen slechts in beperkte mate van invloed zijn op de verhouding tussen de seksen. Taal geeft niet het goede voorbeeld, maar volgt de maatschappelijke werkelijkheid.



Weergaven: 114

Opmerking

Je moet lid zijn van Nederlands MediaNetwerk om reacties te kunnen toevoegen!

Wordt lid van Nederlands MediaNetwerk

Interviews

[Interview] Joost Geurtsen (Insight TV): ‘Wij nemen de kijkers mee op avontuur’

Joost Geurtsen is Head of Global Brand Partnerships bij Insight TV, de online televisiezender met een breed aanbod voor onder meer millennials. We spreken hem over zijn bedrijf

[Interview] Nick Kalse van Outbrain: "Alle campagnes draaien op basis van de interesses van de bezoekers"

Nick Kalse is Managing Director Netherlands bij Outbrain. We spreken hem over de activiteiten van zijn bedrijf, de lockdown, de situatie bij social media en de ontwikkelingen in de advertentiemarkt.

[Interview] Lars Schotanus en Jaco Bal: "Wij denken dat internet straks de standaard wordt voor radioluisteren"

De Radiofabriek maakt online radio. Hiermee spelen ze in op de versnippering van het medialandschap en de exponentiële stijging van luisteren via internet. We spreken met Lars Schotanus en Jaco Bal

[Interview] Paul Römer namens Vereniging van Commerciële Radio over gewenste vergunningsverlenging: "Nood is hoog"

Net als andere sectoren heeft de radiosector een moeilijke tijd als gevolg van de coronacrisis. Nederlands MediaNetwerk sprak met Paul Römer, voorzitter van de VCR over de frequentieproblematiek en de toekomst

WE Fashion X LINDA. Zilveren Cross Media Case 2020

Op 1 juli 2020 worden de Cross Media Awards 2020 uitgereikt. Talpa draagt RTL draagt WE Fashion X LINDA. voor als Cross Media Case. We spreken met Jildou van der Bijl, creatief directeur bij LINDA. & Net5

Nieuwsbrief


Nieuwsbrief


Meld je aan voor de nieuwsbrief! Iedere dinsdag het nieuwste media nieuws, de scherpste communicatie columns en de beste vacatures in jouw inbox

Naam:
Email addres:

 

Bestaande en nieuwe leden krijgen de nieuwsbrief automatisch toegestuurd (opt-out)


Klik hier voor de meest recente nieuwsbrief

 

 

Stuur ons uw persberichten!

Het Nederlands MediaNetwerk ontvangt graag uw - voor media- en communicatie professionals relevante - persberichten! Stuur ze naar

info@nederlandsmedianieuws.nl

Afzenders van persberichten ontvangen automatisch het wekelijkse online magazine Nederlands MediaNieuws

Columns

[Column] Bob Goulooze: De Onbetrouwbare Overheid

Het moet maar eens worden gezegd: De overheid is onbetrouwbaarder dan wij allen denken. In Engeland heet een ambtenaar een civil servant. Het is met name het tweede deel van deze omschrijving, dat hier in Nederland niet bestaat

[Column] Erwin Fisser: Een jongerencampagne als oplossing voor alles

Weinig dingen worden in de moderne maatschappij tegelijkertijd zo enorm onderschat als overschat als de campagne. Zodra alles goed gaat, is de campagne eigenlijk volledig weggegooid geld

[Column] Bas Vlugt: Media Transfer naar Bestemming Onbekend

Vandaag heeft het Nederlands MediaNetwerk een artikel gepubliceerd dat flink in de belangstelling staat van onze lezers, getuige de snelheid waarmee dit artikel in de lijst van meest gelezen artikelen is gekatapulteerd

[Column] Jacqueline Smit: Beware of your shadow

Het is tijd voor het omarmen van het oncomfortabele, het fluïde maken van modellen en het ontwikkelen van nieuw gedrag

Jeroen Verkroost: Hoe ontsnapt Trump? Wie leest allemaal jouw iPhone-clipboard uit? Hoe ziet de wereld eruit in 2030?

Jeroen Verkroost speurt het internet af naar de interessantste artikelen over media, mediagebruik en trends in de branche

Badge

Bezig met laden...

© 2020   Gemaakt door Bas Vlugt.   Verzorgd door

Banners  |  Een probleem rapporteren?  |  Algemene voorwaarden