'Boeken moet goed ruiken' (uitgever Gerhard Steidl)

[Fred Spek]

Zag 24-5 op de tv-zender zdf.kultur een mooie documentaire over de Duitse kunstboekenuitgever Gerhard Steidl. Deze uitgever heeft grote kennis van druktechnieken, papiersoorten en inkten, en ontwerpt en drukt zijn boeken zelf. De boeken die hij produceert - soms in exclusieve kleine oplages, soms in grotere oplages - doen er in boektechnisch en esthetisch opzicht toe (even los van de inhoud) omdat Steidl voor ogen heeft dat zijn producties onderscheidend moeten zijn, niet alleen in een omgeving van boeken maar ook in een digitale wereld. 

 

Kenmerkende uitspraak in de documentaire: 'De meeste drukkers en uitgevers vergeten dat een boek goed moet ruiken. Geur onderscheidt het boek in een digitale wereld.' Steidl legt uit dat bij het drukken en afwerken van boeken middelen worden gebruikt die ertoe leiden dat ze allemaal hetzelfde chemische luchtje hebben. Zelf gebruikt hij (traditionele) middelen die zijn boeken naar drukwerk en inkt laten geuren ('zijn parfum', zoals hij zegt tegen een van de kunstenaars met wie hij een boek maakt), wat zorgt voor een unieke fysieke sensatie. 

 

Wat Steidl maar wil zeggen is dat boeken doorgaans alleen nog worden 'gewaardeerd' om hun dragersfunctie en niet meer vanwege de intrinsieke kwaliteit van het boek zelf. En juist die dragersfunctie wordt concurrentie aangedaan door digitale alternatieven. In die zin zal het boek dan ook zeker verdwijnen, want het maakt zich als drager op de lange termijn overbodig en behalve drager van informatie is het boek in de meeste gevallen niet zo veel anders meer. Uitgezonderd dan de bijzondere boeken zoals uitgevers als Steidl die maken.

De boeken in kleine oplages (300 exemplaren) die Steidl produceert, moeten overigens niet worden verward met het drukken in kleine aantallen dat andere uitgevers tegenwoordig doen als ze onvoldoende markt voor een publicatie verwachten. In dit laatste geval is kiezen voor elektronisch drukken (POD) puur een kwestie van centen tellen. Steidl daarentegen spaart moeite noch kosten om een prachtig boek te realiseren, en hij drukt ze op een gewone pers. Kiezen voor een lage oplage heeft bij hem te maken met de gewenste exclusiviteit van een kunstwerk.

 

Toegegeven, Steidl maakt zijn kunstenaarsboeken niet voor de massamarkt. Sommige van zijn boeken hebben de prijs van een kunstwerk (tienduizend euro) en nemen zelfs met de jaren in waarde toe. Zijn manier van werken is dus niet zonder meer voor alle uitgevers haalbaar of functioneel. Maar Steidl is wel een voorbeeld van een uitgever voor wie het maken van boeken gepaard gaat met kennis van technieken en een uitgesproken visie op wat een boek als cultuurproduct kan zijn. En hij koppelt dit ook nog eens aan een scherpe handelsgeest, zoals uit diverse uitspraken in de documentaire blijkt (de exclusiviteit van zijn uitgaven verhoogt ook de geldwaarde), al geeft hij ruiterlijk toe dat je met de manier waarop hij uitgeeft geen miljonair wordt.

Een uitgeverij als die van Steidl is allerminst ten dode opgeschreven. Zijn boeken hoeven niet te concurreren met digitale media, omdat ze op een unieke manier gebruikmaken van papier- en inktsoorten waarvoor digitaal nog geen alternatief bestaat. Ik denk dat Steidl overigens niet zou aarzelen om dit digitale alternatief te annexeren als het wél bestond. Grappig genoeg ging het in de documentaire onder andere over de productie van een boek met foto's die een fotograaf met zijn iPhone had gemaakt. Het bleek nog een heel karwei om de specifieke kwaliteit van een digitale foto in drukwerk te evenaren.

 

Hier een link naar de trailer van de documentaire.

 

(Met dank aan Robert Rosendal voor de links naar de Facebookpagina en de trailer.)