Blended publishing in de educatieve uitgeverij

[Fred Spek]

Dit artikel verscheen eerder in InCT 3, juni 2011.

Blended publishing was het thema van een informatiemiddag van Lerenophetweb medio april in Amersfoort. Scholen ontwikkelen lesmaterialen en uitgevers ‘vermarkten’ hun expertise. Samenwerking met opleiders krijgt steeds meer inhoud voor de educatieve uitgeverij.

 

Wordt ‘blended publishing’ de nieuwe trend in de onderwijswereld? De term was voor mij zo nieuw en klonk tegelijkertijd zo vertrouwd, dat ik er haast vanzelf van uitging dat een actuele ontwikkeling in de uitgeverij aan mij was voorbijgegaan. Omdat ik voor half april (tijdens een informatiemiddag van Lerenophetweb in Amersfoort) nog nooit van blended publishing had gehoord, besloot ik de term maar eens te googlen. Een wereldwijde websearch leverde slechts 103 hits op. Beperkte ik de zoektocht tot de Nederlandse resultaten dan schrompelde dat aantal ineen tot twee.

 

Deze schamele opbrengst gaf overigens weer moed om beide hits dan ook maar te bestuderen. Een van die twee legde uit dat blended publishing een willekeurige combinatie van verschillende verdienmodellen is. Dat was niet wat ik in Amersfoort had geleerd. De andere hit – een artikel geschreven door een projectleider innovatie van het Montessori Junior College in Groningen – was wel in de roos. In het artikel ging het over samenwerking tussen een uitgeverij en docenten bij de ontwikkeling van een ‘krachtige leeromgeving’. Alleen bleek het artikel, getiteld ‘De school als uitgever – Schoenmaker blijf bij je leest!’, al in 2007 in Computer op school verschenen te zijn. ‘Blended publishing’ is sindsdien kennelijk niet meer opgedoken. Tot in Amersfoort.

 

Blended publishing is een vorm van samenwerking tussen school en uitgever die anders is dan de gebruikelijke vormen van samenwerking waarbij een uitgever een aantal docenten om zich heen verzamelt teneinde lesmateriaal te ontwikkelen. Ian Muller van Windkracht62 (het bedrijf dat de e-learnomgeving Lerenophetweb in de educatieve uitgeverij helpt introduceren en implementeren) legde het principe van blended publishing uit.

 

Blended publishing is een ontwikkelmodel waarbij docenten al dan niet op basis van bestaande (generieke) leermethoden zelf lesmateriaal maken dat aangepast is aan het gebruik op hun school (aan de vaardigheden van de leerlingen, de signatuur van de opleiding, de didactische visie enzovoort). De docenten ontwikkelen zodoende een specifiek leermiddel. In heel veel gevallen is een dergelijk leermiddel niet geschikt voor toepassing op andere scholen (al was het maar omdat scholen niet graag elkaars content gebruiken), maar er kan ook lesmateriaal ontstaan dat uitgevers op hun beurt aanzet om er een nieuw generiek leermiddel mee te maken dat breder op de markt verkocht kan worden. Als aan het begin van het proces gebruik wordt gemaakt van generiek leermiddel A, dan kan op die manier door inbreng van docenten en scholen generiek leermiddel B ontstaan, een proces dat zich almaar kan blijven herhalen.

 

In de praktijk doen zich allerlei mengvormen van blended publishing voor. In alle gevallen speelt de educatieve uitgever een rol. Een uitgeverij kan uitsluitend haar expertise inzetten om de school te helpen haar eigen materiaal op een professionele manier te vervaardigen. Het gaat dan om een vorm van dienstverlening. Een uitgeverij kan ook in samenwerking met docenten generiek lesmateriaal aanpassen op basis van de wensen van de school (customized uitgeven) of – nog een stap verder – samen met een opleiding een geheel nieuw leermiddel ontwikkelen.

 

Er spelen hierbij auteursrechtkwesties in allerlei varianten. De in Amersfoort aanwezige uitgevers vroegen zich dan ook af van wie materiaal is dat uiteindelijk ontstaat. Een kant-en-klaar antwoord is niet te geven. In Ian Mullers visie doen uitgevers er goed aan zoveel mogelijk het auteursrecht voor te behouden. Maar opleiders die zelf ontwikkeld materiaal aanleveren, zullen daar hun bedenkingen bij hebben. Het is duidelijk dat er geen standaardoplossing voor bestaat en dat auteursrechtkwesties in the flow van het ontwikkelproces opgelost moeten worden.

 

Blended publishing neemt toe doordat er steeds meer tools op de markt verschijnen waarmee docenten en scholen gemakkelijker eigen lesmateriaal kunnen maken. Lerenophetweb, organisator van de informatiemiddag, levert een dergelijke set tools voor docenten (de auteurstool Publisher), scholen (de opleidingsportal Academy) en leerlingen en cursisten (de persoonlijk leeromgeving MyCampus). Bij elkaar vormen deze een e-learningomgeving waarmee opleiders zelf interactieve webbased oefenstof, trainingen, tests en presentaties kunnen maken en de voortgang van cursisten kunnen volgen. Uitgeverijen kunnen die tools gebruiken om digitale educatieve producten te (helpen) ontwikkelen, maar ze kunnen de tools ook ter beschikking stellen aan scholen waarmee ze samenwerken.

Intussen blijkt de markt voor blended publishing nog niet overal even groot. In het mbo is het zelf vervaardigen of aanpassen van lesmateriaal al redelijk gewoon. In het hbo is dat niet het geval, al zijn de technische faciliteiten in het hoger onderwijs wel aanwezig en kan de situatie snel omslaan, aldus Ian Muller. Het basisonderwijs en voortgezet onderwijs zijn nog veelal massaal georganiseerd en op generieke leermethoden georiënteerd. Onder schoolmanagers leeft echter wel de wens om meer grip te krijgen op leermiddelen, zodat op langere termijn scholen hoe dan ook meer inbreng zullen hebben. Een goede voedingsbodem voor blended publishing.